Rusten om meer uit het leven te halen
Rusten is een kunst. Dat wil zeggen dat niet iedereen even getalenteerd is en sommige mensen er misschien niet spontaan toe komen. Daarom schreef de Britse psychologe Claudia Hammond het boek ‘The Art of Rest’. Bovendien moet rust ernstig worden genomen want het is geen luxe maar een voorwaarde om een goed leven te leiden.
Psychologe Claudia Hammond schrijft boeken, maakt podcasts en programma’s voor BBC. Daarin verzamelt ze de kennis over psychologische en medische bevindingen en neurowetenschappen en legt uit hoe die aan ons dagelijks welzijn kan bijdragen.
Rusten is iets anders dan slapen
Rusten is dus een kunst die niet iedereen is gegeven. Echte rust bestaat erin dat je je gedachten stopzet en er een stilte in de geest komt. Geef toe dat zoiets voor rusteloze naturen een uitermate moeilijke kwestie is.
Slapen en rusten zijn dan ook twee verschillende dingen. We weten allemaal dat we voldoende slaap nodig hebben om behoorlijk te functioneren. Maar dat het ook geldt voor rust is veel minder evident. Om onze mentale en fysieke batterijen op te laden en alle gebeurtenissen en indrukken te verwerken, hebben we rust nodig. Zoniet raken we overprikkeld en over onze toeren. Rust draagt bij aan onze fysieke en mentale gezondheid en die zijn een voorwaarde voor creativiteit en productiviteit. Het heeft dus geen zin om jezelf over je grens te duwen.
Vanwege haar expertise omtrent mentale gezondheid werkte Claudia Hammond mee aan de ‘Rest Test’, een uitvoerige bevraging van een panel over favoriete manieren om tot rust te komen. Die leidde tot een top tien van rustgevende bezigheden die op zijn beurt de structuur van Hammonds boek vormt.
Niets bijzonders doen
Hammonds boek lezen is op zichzelf al een rustgevende activiteit. Niet alleen omdat ze zo kundig het belang van rusten duidt maar ook omdat ze uitvoerig de rustbrengers beschrijft. Van mindfulness over een bad nemen, televisie kijken, muziek beluisteren tot wandelen en ‘niets bijzonders doen’.
Met dat laatste hebben veel mensen het moeilijk. Voor sommigen is het vervelend en voor anderen tijdverlies. En toch, even volkomen niets willen bereiken of bewijzen, het moet kunnen. Terwijl je min of meer gedachtenloos bent, valt de geest niet stil maar zet dingen op een rij zoals je het op een bewuste manier niet voor elkaar krijgt.
Overigens, de twintigste eeuwse Britse filosoof en politiek activist schreef ‘In Praise of Idlleness’. In dat essay stelt hij dat de wereld erbij zou winnen indien meer mensen hun gedachten over schoonheid en andere niet-productieve dingen zouden laten gaan.
Tijd doorbrengen in de natuur is voor vele mensen een beproefde manier om rustig te worden. De helende kracht van de natuur heeft er volgens de auteur mee te maken dat je je deel gaat voelen van een groter geheel en je je plaats daarin gaat vinden. De obsessie met kleine dingen die er niet to doen, valt weg in confrontatie met de bredere context. Misschien slaag je er zelfs in om de diepere zin van de dingen te ontdekken en je eigen potentieel aan te spreken. Eudaimonia of jezelf realizeren brengt meer rust dan puur hedonisme, schrijft Hammond.
Kiezen om alleen te zijn
Claudia Hammond verbaasde zich erover dat ‘alleen zijn’ voor velen een voorwaarde is om echt tot rust te komen. De mens evolueerde immers tot sociaal wezen omdat hij anderen nodig heeft om te overleven. Maar om tot onszelf te komen, zijn die anderen blijkbaar stoorzenders. Wel is het cruciaal dat het ‘alleen zijn’ een vrije keuze vormt. Eenzaam zijn is iets anders dan solitair zijn.
Aan het eind van het boek weet de lezer hoe weldadig rust is. Blijft enkel nog de opdracht om rust te realizeren in een rusteloze wereld. Hammond benadrukt dat je zelf moet kiezen wat je het meest rustig maakt en je je niets moet laten aanpraten. Alles hangt af van je eigen persoonlijkheid en smaak. Zijzelf verkiest tuinieren boven alles terwijl het niet eens in de top tien van rustgevende bezigheden voorkomt.
Behalve dat mag en moet je jezelf rust voorschrijven voor de stress en/of vermoeidheid je overweldigen. En dat zonder dat je je schuldig voelt of je het idee hebt dat anderen je daarop zullen beoordelen.
Wanneer je rust, moet je dat ook zo ervaren. Op die manier krijg je meer rusttijd dan je inschat. Verwelkom gedwongen tijdverlies als een moment van rust, is een ander advies.
Aanvaard ook dat je to do lijst nooit afgewerkt raakt en je de rust moet nemen als je de kans krijgt of wanneer je het nodig hebt.
Ben je constant in tijdsnood dan moet je misschien wel een activiteit schrappen. Een mens kan nu eenmaal niet alles en moet soms neen zeggen tegen anderen en tegen zichzelf.
Rusten dus om goed te leven. Zoals de Nederlandse zeventiende eeuwse filosoof Baruch Spinoza wist, ieder mens wordt gedreven door een eigen energie en zijn vreugde bestaat erin die te zien toenemen.
Lezen en floreren
Helemaal bovenaan in de top tien van meest favoriete manieren om tot rust te komen staat lezen. ‘An impressive 58 per cent of respondents selected it. And these people also seem to have cracked how to live the good life, as they were especially likely to score high on a scale which measures whether a person is flourishing, a concept which combines self-esteem, purpose, meaning and optimism’, schrijft Claudia Hammond.
Als dat geen aanbeveling is om meer te lezen, weten we het ook niet meer.
Tegelijk verwonderde de auteur zich over het feit dat lezen aan de top van rustgevende activiteiten stond. Want lezen vergt tenslotte wel enige inspanning. Er is de technische activiteit van lezen en het betekenis geven aan de tekst. We moeten ons voorstellingsvermogen aanspreken om zowel de context als de personages op te roepen en ons herinneren wat eraan voorafging. Diverse onderzoeken wezen uit dat lezen een fysiologische reactie uitlokt zodat ook het lichaam in de inspanning deelt.
We gaan doorheen bepaalde emoties en die werken door in onze geest en ons lichaam. Metingen van het hartritme en hersenscans toonden dit aan.
Het is dan ook mysterieus dat lezen je op een goede nachtrust voorbereidt, zo meent Hammond. Tenzij het een herinnering oproept aan de bedtijdverhaaltjes uit je kindertijd, oppert ze.
Autonomie
Er bestaat weinig specifiek onderzoek naar het verband tussen lezen en het rustgevende aspect ervan. Wat niet belet dat de meeste ‘lezers’ heel goed beseffen dat lezen een van de meest rustbrengende bezigheden in het leven is. In een Amerikaans onderzoek gaf 34 procent van de volwassenen aan dat ze boeken lazen met de uitdrukkelijke bedoeling om hun geest te ontspannen. In 89 procent van de gevallen beweerden de respondenten dat lezen hen weinig of geen moeite kost.
Terwijl je bij het kijken naar een triller vol spanning aan het scherm gekluisterd zit, loopt het even anders bij het lezen. Met een boek onderhouden we een meer autonome relatie, ook wanneer een boek ons in zijn greep houdt, dwalen we toch wel eens af, we pauzeren even om erover na te denken, herlezen passages of bladeren terug en zelfs vooruit. ‘We read a book at our pace and in our own way. This means we can take control of the emotions we’re experiencing’, aldus Hammond. Precies dat draagt bij aan de rust die van het boek uitgaat.
Aan jezelf ontsnappen
Lezen doe je ook om aan jezelf te ontsnappen. Zowel fictie als non-fictie nemen je mee naar een andere wereld, aldus Hammond. De leeservaring en de inhoud kunnen zo intens verstrengeld raken dat je jezelf en je zorgen even helemaal vergeet. Maar je kunt lezen ook op een andere manier inzetten, namelijk om je eigen bewustzijn te verhogen en in het licht van de ‘andere wereld’ over je eigen bestaan te reflecteren. Onze eigen persoonlijkheid is dan prominent aanwezig, we putten uit onze leeservaring, onze vooronderstellingen en verwachtingen, onze hoop en onze angsten, stelt Hammond. In beide gevallen vormt lezen een kleine bijdrage aan de mentale gezondheid van mensen.
Gezel
Uit de ‘Rest Test’ die Claudia Hammond mee hielp opzetten, bleek dat de top vijf van rustgevende activiteiten grotendeels alleen werden ondernomen, wegkomen van andere mensen is een essentieel onderdeel van rust.
Lezen is in dit opzicht bijzonder. Want tenzij je in een leesclub zit, is lezen een solitaire bezigheid. Maar tegelijk is een boek een gezel waarmee we ervaringen uitwisselen. En de relatie met een boek is niet per se vluchtig, de gevoelens kunnen je dagen of zelfs levenslag bijblijven.
Claudia Hammond citeert de Amerikaanse schrijver en nobelrpijswinnaar John Steinbeck. ‘We spend all our lives trying to be less lonesome. One of our ancient methods is to tell a story, betting the listener to say – and to feel – yes, that’s the way it is, or at least the way I feel it. You are not as alone as you thought.’
En lezen gaat uiteraard niet enkel over de inhoud. ‘A large part of the pleasure is in the beauty of the language and the complex psychology of the characters’, weet Hammond
Nooit te vroeg voor een bedtijdverhaal
Sommige mensen menen dat het zinloos is om verhaaltjes voor te lezen voor baby’s. Een aantal moeders uit Oxford werd tijdens een begeleidingsprogramma aangemoedigd om het te doen en ze waren heel verbaasd hoe goed de kindjes van amper drie maanden oud op de aandacht reageerden en hoe de woorden van de mama’s hen tot rust brachten. Meer dan waarschijnlijk maakt de vroege omgang met boeken en prenten hen ook later gevoelig voor schoonheid en inhoud.
‘The Art of Rest’ van Claudia Hammond is uitgegeven bij Canongate Books