Author Archives: admin

‘De Wertheims, twee oorlogen, één familiegeschiedenis’ van Silvia Tennenbaum – Tranches de vies, tranches d’histoire

Niets blijft wat het is. Soms vormen extreme omstandigheden de katalysator van een proces van verval. ‘De Wertheims’ is slechts een van de vele verhalen over de teloorgang van een vooraanstaande Joodse familie tijdens het naziregime.

Historische ontwikkelingen verstrengelen zich met een persoonlijke geschiedenis. Precies die verknoping weet Tennenbaum nauwgezet te schetsen.

Continue reading

‘De wereld vergeten’ Maria Dueñas, zo eenvoudig blijkt dat niet te zijn

‘De wereld vergeten’ van Maria Dueñas is een sloom verhaal met vaart verteld. Een bizarre combinatie.Je kiest een boek uit om te lezen, of het boek kiest jou, omdat er ‘iets’ tussen jullie twee op gang komt. In het begin is het een nauwelijks waarneembare vonk die over springt en eenmaal goed op weg wordt het boek een ‘compagnon de route’, tot de laatste pagina. Je kan er moeilijk afscheid van nemen, verlangt ernaar tussen je bezigheden door en aan het eind van het verhaal voel je al het gemis van een dierbare vriend. Die natuurlijk altijd dicht bij blijft.

Zo gaat het als het goed is. En vaak is het goed. Bijna elk boek vult op een of andere manier wel je denkbeelden aan en is daardoor alleen al betekenisvol. En soms gebeurt er niets. Dat was, wat mij betreft, het geval bij het lezen van ‘De wereld vergeten’ van de Spaanse schrijfster Maria Dueñas.

Continue reading

Van pimpelmeesjes, valse romantiek en hun ongewisse toekomst

Zowat anderhalve week geleden vlogen ‘onze’ pimpelmeesjes uit. We hadden het ouderlijk nest vijftig dagen lang met onze blikken gestreeld en de zorgzaamheid van de oudertjes iedere dag wat meer bewonderd.

Op een dag, midden in de week maar wel zoals ongeveer uitgerekend, bleef de beweging rond het ouderlijk nest uit.

Het was wennen, het ontbijt een tikkeltje eentonig zonder de activiteit rond het mezenkastje. ‘Zomaar, zonder iets te zeggen’, mijmerde ik.

‘Zomaar, zonder iets te zeggen’, zei mijn echtgenoot toen ik hem later van het vertrek van de kleintjes op de hoogte bracht. Continue reading

Mijn wilde tuin, ‘Aantekeningen van een wildtuinier’ van Meir Shalev: Millimeterwerk in de natuur

Altijd zijn Meir Shalevs verhalen in de Israëlische grond geworteld. En bovendien met de levens daar verstrengeld. In ‘Aantekeningen van een wildtuinier’ is het eerste zeker waar en zijn mensen vooral belagers van de tuin. Shalev heeft het immers over zijn bijna intieme verhouding met het stukje land dat bij zijn huis hoort waarin hij en de natuur een hoogst persoonlijk verbond sluiten. Daarom ziet zijn tuin er waarschijnlijk uit als geen enkele andere tuin. Continue reading

‘Mothering Sunday’ van Graham Swift: Hoe een verzwegen verleden tot talloze verhalen leidt

Een dienster die een verhouding heeft met een man uit de klasse waarvoor ze werkt. Niet lang na de eerste wereldoorlog kon je dat wellicht geen uitzonderlijke situatie noemen. Bijzonder wordt het wel wanneer Jane Fairchild, als oude vrouw, nog steeds wordt geïnterviewd over haar succesvolle schrijverscarrière en blijkt dat ze haar geheim altijd bewaarde en in haar verhalen slechts rond de waarheid cirkelde omdat niemand het echte leven kan navertellen en een schrijver altijd in leugens handelt.

Continue reading

Alles is een mogelijkheid in een wereld zonder eigenschappen

De man zonder eigenschappen van Robert Musil

(M.J.H. De Geest) – Veel boeken zijn geschreven over wat is en hoe het is, hoe het beter zou zijn en hoe het er op zijn slechtst kan uitzien. Weinig boeken hebben de bestaande wereld als een van de vele mogelijke als expliciet thema, de eeuwige aarzeling tegenover de werkelijkheid. De man zonder eigenschappen kent haar en leeft ernaar. Continue reading

‘Het Grote Huis’ van Nicole Krauss

Een verhaal over dingen die te zwaar om dragen zijn

– (M.J.H. De Geest) – Hoe is het om zoveel pijn op papier vast te pinnen, hoe kun je het, vroeg ik me af bij het lezen van ‘Het Grote Huis’ van Nicole Krauss. De schrijfster van haar kant vroeg zich af hoe is het om dingen te beleven waar eigenlijk niet mee te leven valt en maakte met het antwoord op die vraag een prachtige roman. Zodat u zich niet door de misère hoeft te laten afschrikken en het boek ongelezen laat. Ook moeizame levens kunnen met mooie zinnen worden omgeven.

Continue reading

Clair-obscur: een korte parabel

(Chris Vermuyten) – De Amerikaanse Nicole Krauss heeft een moderne parabel over liefde en toewijding geschreven. Op amper 32 korte pagina’s, goed voor een half uurtje lezen, vertelt ze een verhaal over liefde die niet altijd blind is, maar die toch weigert te zien.

Continue reading

Netwerken met de Tao

Sommige mensen ontmoeten de liefde van hun leven middels puur geluk. En wie weet hoeveel vrouwen en mannen de liefde mislopen door brute pech?

Maar is het wel zo dat de gebeurtenissen helemaal buiten ons om verlopen? Alvast niet volgens de Zwitserse psychiater Carl Gustav Jung (1875-1961). Een samenloop van omstandigheden is niet louter toevallig maar wijst op een bestaande samenhang tussen alles wat bestaat.

Hebt u ook wel eens het gevoel dat er een parallelle werkelijkheid is die met u meedenkt of net tegen u werkt? Dat uw ideeën of emoties weerspiegeld worden in een ‘toevallige’ gebeurtenis of ontmoeting?

Welnu, volgens de Zwitserse analytische psycholoog Carl Gustav Jung bestaat toeval niet. Zinvolle coïncidentie, of synchroniciteit zoals hij het noemde, is maar mogelijk omdat er een samenhang tussen mensen en dingen bestaat.

In zijn persoonlijk leven maar ook bij de behandeling van psychiatrische patiënten kon Jung observeren hoe bepaalde gebeurtenissen soms min of meer gelijktijdig voorkwamen en dit samenvallen een bijzondere betekenis opleverde. Daarbij hoefde er niet altijd een oorzakelijk verband te zijn. Dat bracht de psychiater langzaam tot het besef dat de samenhang zich op een ander plan moest bevinden.

Archetypen

Jung verslond ontzettend veel mythen, sagen, overgeleverde verhalen van over heel de wereld en bestudeerde de literatuur erover. Daaruit distilleerde hij overeenkomsten en besloot dat het individuele bewustzijn en onbewuste door oeroude en universele beelden worden aangevuld.

Er bestaat volgens Jung zoiets als een collectief onbewuste, een geheel van patronen en archetypen dat de mensheid deelt. Zo bijvoorbeeld dragen mensen volgens Jung een oerbeeld van de moederfiguur met zich mee, van de verleidster, van een leidersfiguur of van wat het is om angstig of diep gelukkig te zijn. Dergelijke voorstellingen raken in de mensheid in gesleten door talloze herhalingen en overlevering. De archetypen zouden de basis vormen voor de samenhang waarnaar Jung zocht.

De synchroniciteit van gebeurtenissen geeft aan dat men deel uitmaakt van dat groter geheel en dat dingen samen voorkomen omdat ze toch al een samenhang hadden.

De oosterse oorsprong van deze gedachte ligt in het taoïsme, tussen alle dingen en gebeurtenissen bestaat een onderlinge relatie en zij vormen een eenheid.

Nuchtere mensen

Voor de heel ‘nuchtere mensen’ onder ons, is synchroniciteit moeilijk te slikken. Zowel de religie als de filosofie worden in het westen gedomineerd door de scheiding van lichaam en geest en door de aanname dat bij alles wat zich voordoet een oorzaak en een gevolg valt vast te stellen. Misschien niet onmiddellijk maar het moet wel aldus denkbaar zijn.

Ook in zijn tijd botste Jung op de nodige scepsis. Sigmund Freud, grondlegger van de psycho-analyse, zag in Jung zijn kroonprins en hoopte dat de jonge psychiater zijn theorieën verder zou uitwerken en toepassen. Toen Freud meer inzicht kreeg in Jungs eigen gedachtegoed ervoer hij dit als een bedreiging voor de ‘wetenschappelijkheid’ van zijn leer. Dat vormde mee de reden voor Jungs terughoudendheid om met het idee van synchroniciteit uit te pakken. Ondanks het feit dat hij er in zijn praktijk rekening mee hield, publiceerde hij pas laat in zijn leven over het verschijnsel van ‘significante gelijktijdigheid’.

Fluïdum

De Japans-Amerikaanse Jungiaanse psychoanalytica Jean Shinoda Bolen schreef ‘De Tau (Tao) van de Psychologie – Bewust leven met Synchroniciteit’.

Het aanvoelen en herkennen van synchrone gebeurtenissen vergt een zekere openheid en zelfs intuïtieve levenshouding, betoogt Shinoda. Mensen die, als ze het geluk hebben nog ergens een sterrenhemel te ontwaren, het gevoel krijgen deel uit te maken van dat immens geheel dat de kosmos is. Ook moeten ze hun eigen gewaarwordingen opmerken, niet achteloos voorbij gaan aan gedachten, (dag)dromen of voorgevoelens.

Overigens hebben ook volgens Shinoda rationaliteit en logica een plaats in het denkproces van een mens. Intuïtie is een aanvulling, zoals jin en yang voor volledigheid zorgen.

Zelf gaat Shinoda met synchroniciteit aan de slag bij de psychotherapie. Ze zoekt samen met haar cliënten naar de betekenis die voorvallen en innerlijke waarnemingen zouden kunnen hebben. Daarna kunnen die er rekening mee houden bij hun pogingen om uit de problemen te raken waarvoor ze Shinoda consulteerden.

Iedereen heeft wel eens het gevoel gehad dat hij iemand ontmoette of iets vernam, pal op het moment dat hij het nodig had.

Toch is het nooit zo dat men passief kan afwachten. Wie met de handen in de schoot zit, zal weinig ontvangen. Wie gedreven en met enthousiasme iets nastreeft, lijkt dikwijls wel een positief antwoord uit de omgeving te krijgen, alsof die meewerkt.

De praktische betekenis van synchroniciteit ligt hierin dat mensen meestal niets of heel weinig aan de buitenwereld kunnen veranderen. Maar wel aan zichzelf. Als er een samenhang bestaat, is de innerlijke verandering een manier om toch op de omgeving in te grijpen.

En dat blijkt ook vaak zo te zijn. Weinig welwillende mensen bijvoorbeeld, kunnen voortdurend op afwijzingen botsen. Treden ze zelf wat toeschietelijker op dan blijken ze plots op meer medewerking te kunnen rekenen.

In een ontmoeting is er altijd een fluïdum van gevoelens waarop de partijen niet meteen de hand kunnen leggen maar die niettemin de sfeer mee bepalen.

Jungs archetypen spelen tevens een belangrijke rol in liefdesrelaties, aldus Shinoda. Altijd moet ‘de tijd er rijp voor zijn’. Dat wil zeggen dat iemand in een zekere stemming moet zijn die hem ontvankelijk maakt voor die bepaalde ontmoeting en de bijhorende emoties.

Bepaalde mensen worden dan tot elkaar aangetrokken wanneer ze varianten van archetypen die ze in zich dragen in elkaar herkennen. Verliefdheid maakt dat men de andere ermee vereenzelvigt, tot de betovering wegvalt en de geliefde, gelukkig maar, weer zichzelf mag worden. Maar de archetypen hebben inmiddels wel hun werk gedaan.