Author Archives: admin

‘Oorlog en vrede’, de tweede wet van de thermodynamica en twee monniken

Onze wereld is altijd al een vreemde en onrustige plek geweest. Maar vandaag lijkt hij dat des te meer te zijn vanuit ons westers perspectief. Boeken kunnen een schuilplek vormen.

‘The Fabric of the Cosmos’ van theoretisch natuurkundige en snaar theoreticus Brian Greene is een boek waar ik graag in opga. Dat is niet zo moeilijk want het is een van die boeken die na het lezen ervan een soort van ontzag nalaten. Lang niet alles valt te begrijpen of te onthouden. Maar een verwondering en bewondering en een kleine extase nemen je in beslag.

Het hoofdstukje ‘Entropy, the Second Law en the Arrow of Time’ krijgt tegenwoordig een bijzondere betekenis.

De tendens van fysieke systemen om naar een hogere staat van entropie of verwarring te evolueren is gekend als de tweede wet van de thermodynamica. Het is evenwel geen wet in de conventionele betekenis van het woord. Want hoewel uiterst zeldzaam kan het ook zo zijn dat het systeem van hogere verwarring naar minder entropie gaat. In elk geval, hoe meer elementen er in het spel zijn hoe waarschijnlijker het is dat de verwarring toeneemt.

‘As we can see, the concept of entropy provides a precise version of ‘the easy versus difficult’ conclusion. It’s easy for the pages of ‘War and Peace’ to fall out of order because there are so many out-of-order arrangements. It’s difficult for the pages to fall in perfect order because hundreds of pages would need to move just in the right way to land in the unique sequence Tolstoi intended. (…)

In turn the second law had provided us with an intuitive distinction between what we call past and what we call future.’

Het moment waarop de wanorde zich voordoet, vormt een breuk in de tijdlijn. Voor zien we als verleden en erna als toekomst. Gezien de complexiteit van de huidige situatie is het niet helemaal duidelijk hoe de orde zich kan herstellen in de toekomst. Maar het kan.

 Of zoals Lev Tolstoi het einde van de Napoleontische oorlog in zijn meesterwerk ‘Oorlog en Vrede’ beschreef.

‘De volkerenbeweging keert in haar bedding terug. De golven van de massabeweging zijn gaan liggen, en op het effen zeeoppervlak vormen zich kringen, waarin de diplomaten drijven, parmantig, in de heilige overtuiging, dat zij de beweging hebben doen luwen’.

In zijn tweede epiloog bij ‘Oorlog en Vrede’ overwoog de diep gelovige Rus: ‘Het goedpraten heeft de functie van een morele verlosser voor de mensen, die de daad voltrekken. De tijdelijke doeleinden hebben veel weg van de baanschuiver, die vooraan de locomotief zit om de rails van obstakels vrij te maken: zij schuiven voor de mens de morele obstakels opzij. Zonder dit goedpraten zou de meest voor de hand liggende vraag, die iedereen bij het waarnemen van een gebeurtenis voelt opkomen: hoe kunnen miljoenen mensen toch gezamenlijk misdaden plegen, oorlogen voeren, moorden? – niet beantwoord kunnen worden.’ 

Leo Tolstoi kende oorlog aan de binnenkant, hij moest dienst nemen in het Russische leger tijdens de Krimoorlog die zich tussen 1853 en 1856 afspeelde.

Doof verdriet

‘Le coeur serré, lourd du sentiment poignant de l’impermanence de toute chose, je ressentais une sourde tristesse devant l’ampleur des souffrances endurées par les Tibetains’.

Dat schrijft Matthieu Ricard in zijn memoires ‘Carnets d’un Moine Errant’. Hij heeft het in hoofdstuk 26 over zijn bezoek aan het nog steeds door China bezette Tibet. We hoeven er echter niet aan te twijfelen dat zijn ingesteldheid van compassie geldt voor alle volkeren die onder een agressor of bezetter lijden.

Matthieu Ricard is een Franse wetenschapper, doctor in de moleculaire biologie, die koos voor een bestaan als boeddhistische monnik. Tevens is hij auteur, fotograaf en humanitair activist. Via de door hem opgerichte ngo Karuna Shechen zet hij zich in voor gezondheidszorg, onderwijs en de ontwikkeling van de gemeenschappen in India, Nepal en Tibet.

Ricard leeft in het Shechen klooster in Kathmandu. Hij integreerde meditatie in zijn leven en probeert via lezingen, boeken en samenwerking met andere wetenschappers de psychische en fysieke weldaden hiervan bekend te maken.

Mediteren voor jezelf en voor de wereld, dat is ook een geliefd thema van de recent overleden Vietnamese monnik Thich Nhat Hanh. In zijn boek ‘Leven, over de weg van geluk, begrip en liefde’  schrijft hij: ,Sommige mensen zeggen: ‘Je zit daar maar, ga eens wat doen!’ Als we onrecht, geweld en leed om ons heen zien, dan willen we natuurlijk iets doen om te helpen. Als jonge monnik in de jaren 1950, 1960, deed ik er samen met mijn vrienden en leerlingen alles aan om een praktische vorm van boeddhisme te ontwikkelen vanuit de basis, die antwoord gaf op de enorme uitdagingen en het verschrikkelijke leed van die tijd. We beseften dat chanten en bidden niet voldoende waren om het land uit de wanhopige conflictsituatie te halen en te redden van verscheuring en oorlog. (…) Terwijl we hieraan werkten, merkten we dat de kwaliteit van onze handelingen afhing van onze kwaliteit van zijn. Daarom organiseerden we iedere week een hele dag van mindfulnessbeoefening in het nabijgelegen Bamboebos-klooster. (…)

Dus in plaats van ‘Je zit daar maar, ga eens wat doen!’ kunnen we ook zeggen ‘Doe niet zomaar iets, ga eerst eens zitten!’ Stoppen, stil zijn en mindfulness beoefenen kunnen een nieuwe manier van zijn teweegbrengen (…) De energie van wijsheid, mededogen, inclusiviteit, onverschrokkenheid, geduld en geen-onderscheid maken zijn allemaal eigenschappen van ontwaakte wezens. (…) We kunnen heel actief zijn, maar doen alles vanuit een plek van vrede en vreugde. Aan dit soort handelen heeft de wereld de grootste behoefte. Als we dit kunnen, zal ons werk een grote steun zijn voor onszelf en voor de wereld.’

Tenslotte nog dit, gewoon omdat de Franse zanger Boris Vian een paar dagen geleden te horen was met zijn protestlied ‘Le déserteur’ dat in 1954 werd uitgebracht.

(…)

Je mendierai ma vie
Sur les routes de France
De Bretagne en Provence
Et je dirai aux gens
Refusez d’obéir
Refusez de la faire
N’allez pas à la guerre
Refusez de partir 

(…)

‘Johannes Brahms, A Biography’ van Jan Swafford
Brahms, eigenzinnig en bijna altijd verliefd

De muziek van Johannes Brahms (1833 – 1897) klinkt alsof ze door niemand anders kon zijn geschreven. Een mens wordt dan vanzelf nieuwsgierig naar het leven van de componist. De hedendaagse Amerikaanse componist en auteur Jan Swafford trekt in de uitgebreide biografie van Brahms lijntjes van zijn leven naar zijn muziekpartituren. Het vormt prettige lectuur, deze hoog-romantische muziek kan alleen maar voortkomen uit een kleurrijk, bewogen en diep doorvoeld leven. Continue reading

‘An Artist of the Floating World’ van Kazuo Ishiguro
Met trage, afgemeten passen door een stukje Japanse geschiedenis wandelen

Wie lang genoeg leeft, ziet de wereld verschuiven. In ‘An Artist of the Floating World’ van Kazuo Ishiguro wordt zorgvuldig beschreven hoe de kunstenaar Masuji Ono bijdroeg aan de militarisering van Japan en hoe hij na de oorlog toch zijn kalme leventje kan verder zetten.

 

Kazuo Ishiguro is een Japans-Britse schrijver. Hij werd in Japan geboren en toen hij vijf was ging  hij met zijn ouders in Groot-Brittannië wonen. Dat gegeven bepaalt zijn stijl. Het Oosterse gepolijste, omfloerste, terughoudende en de Britse gereserveerdheid vallen samen in de talloze dialogen die de roman telt.

Continue reading

‘Clock dance’ van Anne Tyler
Prêt-à-porter voor iedereen

AnneTyler werkt met de stofjes en patroontjes waaruit het leven zelf gemaakt is. Zo schrijft ze boek na boek. Het levert geen haute couture van de literatuur op. Maar met comfort reading is niets mis deze dagen.

De Amerikaanse schrijfster Anne Tyler verzint levenslijnen en plots aan de lopende band, steeds weer verzeilt een of andere familie in een storm. Zelf zegt ze dat ze enkel kan schrijven over wat ze kent. Dat zijn gezinnen, verstoorde huwelijken en intergenerationele perikelen. Tyler is nu 79 jaar oud en schreef al in de twintig boeken over de wisselvalligheden van het bestaan. Altijd erg maar niet zo tragisch dat het je als lezer overhoop haalt.

Continue reading

Schopenhauer en Nietzsche,
de gebroken-hartenrubriek van de filosofie
‘The consolations of philosophy’ van Alain de Botton (deel III)

Mochten Arthur Schopenhauer en Friedrich Nietzsche het geluk in de liefde hebben gevonden, waren ze misschien wel verloren gegaan voor de filosofie… wie zal het zeggen? Zeker is dat Alain de Botton dat zonde had gevonden.

 

Schopenhauer om ons op te vrolijken

Van in de oudheid tot de in 19 de en 20 ste eeuw weet de Botton er die denkers uit te pikken voor wie de filosofie een antidotum is voor het leven. Het leven zit gammel in elkaar, filosofie kan helpen om overeind te blijven.

De Duitse filosoof Arthur Schopenhauer (1788 – 1860) is met stip de grootste filosofische zwartkijker. En daarom misschien wel best geschikt om ons op te vrolijken, aldus de Botton. Continue reading

Illusies maken niet gelukkig
‘The consolations of plilosophy’ van Alain de Botton (deel II)

Wat moeten we in een tijd waarin het lijkt alsof alles maakbaar is of te remediëren valt met filosofen uit de oudheid? Volgens de Botton is het heel simpel, in wezen is het leven voor en aan het begin van onze jaartelling perfect vergelijkbaar met het onze. Het geluk moet je daar zoeken waar het te vinden is en het lot van zijn kant laat zich nog steeds niet overmeesteren. De Botton laat Epicurus en Seneca de weg wijzen. Continue reading

‘Gekromde tijd in Krems’ van Claudio Magris of
‘hoe ouder een mens wordt, hoe meer hij op zichzelf begint te lijken’

Als een mens ouder wordt schuift hij langzaam, maar zeker, naar de rand. Van het vermeende ‘er toe doen’ naar het, misschien nog sterker vermeende, ‘er niet meer toe doen’. Het is de tijd die dat met ons doet. Het overkomt zelfs schrijvers, het gevoel bekruipt misschien zelfs de Italiaanse auteur, germanist en filosoof Claudio Magris (°1939). Hij schreef een boekje over het verschijnsel met, hoe kan het anders, de tijd in de hoofdrol. In ‘Gekromde tijd in Krems’ zijn vijf verhalen opgenomen.

Continue reading

Geluk zit niet in het plan
‘The Consolations of Philosophy’ van Alain de Botton (deel I)

Ik heb het geprobeerd, sommige mensen worden er ronduit boos van als je zegt dat ‘geluk niet in het plan zit’. Meer nog als je vertelt dat je dat hebt gelezen in ‘The Consolations of Philosophy’ en nog meer als je beweert er wel iets troostends in te zien.

Alain de Botton distilleerde nogal wat somberte uit het denken van zes filosofen, vanaf ruim vierhonderd jaar voor Christus tot aan het begin van de twintigste eeuw. De constante erin is dat gematigde tot geen verwachtingen van het leven je veel teleurstellingen besparen. Een   ingesteldheid die zeker het proberen waard is.

Ook met de huidige ‘School of Life’ proberen de Botton en zijn collega’s om mensen ‘emotioneel volwassen’ te maken. De ‘opvoeding’ bestaat erin om te leren genieten van je dagdromen, al dan niet romantisch, maar ze vooral niet ernstig te nemen. Want het leven is vol kleine ergernissen, imperfecties tot voetangels en wolfijzers toe. Daarom is het beter om met ‘goed genoeg’ tevreden te zijn. Continue reading

Sapiens en de relativiteit van onze gemeenschappelijke waarden

In ‘Sapiens, een kleine geschiedenis van de mensheid’ stelt Yuval Noah Harari onbarmhartig vast dat de Homo sapiens de grootste ecologische ramp vormt die de aardbol had kunnen overkomen.

Door de cognitieve revolutie, een fase waarin het brein een reuze sprong maakte, ging Sapiens  razendsnel evolueren. Zo snel dat geen enkele andere mensensoort of dier het tempo kon volgen. Het resultaat was, al millennia geleden toen Sapiens zich over de aarde begon te verspreiden, een kaalslag vanjewelste in zowel fauna als flora. Continue reading

Twee gentlemen en een berg
‘A short walk in the Hindu Kush’ van Eric Newby

‘It’s only a sort walk’, sprak de oude Sultan Muhammed Khan, waarna Eric Newby en zijn reisgenoot Hugh Carless zeven uur moesten trekken om hun volgende verblijfplaats te bereiken.  Deze onderschatting sloop in de titel van het verslag van de drie weken lange trektocht doorheen een bergketen in het noordoosten van Afghanistan, de Hindu Kush. De Britse reiziger en schrijver Newby (1919-2006) verstaat als geen ander de kunst van het understatement en zet zo de toon van het schitterende reisverslag uit 1956.

Continue reading

‘New York’ van Edward Rutherfurd
Geschiedenisboek als page-turner

Al is het geen zomer zoals alle andere, het kon wel eens tijd zijn voor een boek waarin je zelf weinig tot niets hoeft te investeren. Intellectueel noch emotioneel, gewoon bladeren, jezelf en je eigen tijdvak vergeten.

‘New York’ van de Britse auteur Edward Rutherfurd is zo een page-turner. De cover omschrijft het boek als ‘the sweeping saga of the most exciting city on earth’.

Continue reading